Rzecznik Praw Pacjenta (RPP), Bartłomiej Chmielowiec sprawdza platformy online tzw. receptomaty, które oferują recepty na leki bez wcześniejszego badania pacjenta. W sytuacji rosnących zagrożeń, związanych z nadużywaniem leków odurzających, RPP wydał już 49 decyzji, uznając praktyki tych podmiotów za naruszające zbiorowe prawa pacjentów. Działania te mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa farmakoterapii i ograniczenie możliwości wystawiania e-recept na leki kontrolowane, takie jak fentanyl czy medyczna marihuana, wyłącznie na podstawie teleporady.
Czym są receptomaty?
Receptomaty to potoczna nazwa dla platform internetowych lub placówek medycznych, które oferują szybkie wystawianie recept na leki w drodze teleporady, często bez konieczności badania fizykalnego pacjenta. Ich model działania opiera się na prostym formularzu online, który pacjent wypełnia, a następnie zdalnie, często w ciągu kilkunastu minut, otrzymuje kod e-recepty. To rozwiązanie, choć pozornie wygodne, stwarza poważne ryzyko, zwłaszcza w kontekście leków kontrolowanych. Brak fizycznego kontaktu z lekarzem uniemożliwia rzetelną diagnozę, ocenę ryzyka i ustalenie, czy dany lek jest faktycznie potrzebny, a jego zastosowanie jest bezpieczne.
Przeczytaj: Wystawianie recept online
Receptomaty na leki odurzające
Od 7 listopada 2024 roku weszły w życie nowe przepisy obejmujące receptomaty, które znacząco ograniczyły możliwość wystawiania recept na niektóre leki odurzające w ramach teleporady. Rozporządzenie Ministra Zdrowia wprowadziło listę substancji, których przepisanie wymaga osobistego zbadania pacjenta. Na tej liście znajdują się między innymi:
- Fentanyl – bardzo silny lek przeciwbólowy. Jest stosowany głównie w leczeniu ostrego bólu, na przykład po operacjach lub w zaawansowanych chorobach nowotworowych.
- Morfina – jeden z najstarszych i najsilniejszych leków opioidowych. Używa się jej do łagodzenia bardzo silnego bólu, który nie ustępuje po innych środkach
- Oksykodon – silny lek przeciwbólowy z grupy opioidów. Podobnie jak morfina, jest przepisywany przy intensywnym bólu, często w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu.
- Medyczna marihuana i wszystkie wyciągi z konopi innych niż włókniste – produkty, które pochodzą z roślin konopi. Są one stosowane w medycynie do łagodzenia różnych dolegliwości, takich jak ból czy nudności, ale ich przepisywanie jest ściśle kontrolowane.
Celem tych zmian jest zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa pacjentom. Wyjątek od tej zasady stanowią jedynie przypadki kontynuacji leczenia u pacjentów zapisanych do danej przychodni podstawowej opieki zdrowotnej, u których lekarz wystawia receptę w ramach codziennej praktyki. Poza takimi sytuacjami receptomaty nie mają prawa oferować zdalnego wystawienia recept na leki odurzające.
Działania Rzecznika Praw Pacjenta
Bartłomiej Chmielowiec, Rzecznik Praw Pacjenta, od początku 2023 roku prowadzi zmasowane działania przeciwko podmiotom oferującym receptomaty. Dotychczas wydał 49 decyzji, w których stwierdził naruszenie zbiorowych praw pacjentów. Aż 19 z tych decyzji dotyczyło podmiotów, które nie dostosowały się do obowiązujących od listopada 2024 roku zmian prawnych i wciąż wystawiały e-recepty na leki kontrolowane bez fizycznego badania.
RPP konsekwentnie nakazuje wyeliminowanie tych nieprawidłowości, a podmiotom, które nie wykonują jego decyzji, grożą wysokie kary finansowe – nawet do 500 tys. zł. Do tej pory nałożono już dwie kary o łącznej wysokości ponad 500 tys. zł, a sądy administracyjne podtrzymują decyzje Rzecznika, potwierdzając konieczność osobistego badania pacjenta. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 maja 2024 roku jednoznacznie podkreślił, że badanie fizykalne jest niezbędne do zabezpieczenia bezpieczeństwa pacjenta.
Odpowiedzialność lekarzy
Receptomaty to nie automaty, a lekarze, którzy wystawiają recepty i również oni ponoszą konsekwencje. RPP przekazał sygnały dotyczące 21 lekarzy do okręgowych rzeczników odpowiedzialności zawodowej, a w przypadku trzech złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. To pokazuje, że nadużycia nie dotyczą tylko firm świadczących usługi medyczne, ale i konkretnych osób, które naruszają zasady wykonywania zawodu.
Sprawdź też: Nowy lek przeciwbólowy bez opioidów
