Niepełnosprawność – jak uzyskać orzeczenie?

Kiedy 58-letnia pani Elżbieta uszkodziła kolano po upadku na schodach, nie sądziła, że problemy z poruszaniem zostaną z nią na dłużej. Rehabilitacja pomagała, ale nie rozwiązała wszystkiego. W końcu ortopeda zasugerował, że powinna złożyć wniosek o niepełnosprawność, aby uzyskać wsparcie i realnie poprawić funkcjonowanie w życiu codziennym. To właśnie od takich sytuacji zaczyna się pierwsza poważna refleksja: czy to już niepełnosprawność? W Polsce co roku tysiące osób — głównie po 50. roku życia — staje przed podobnym pytaniem.

Kto najczęściej otrzymuje orzeczenie o niepełnosprawności?

Najczęściej niepełnosprawne są osoby po 50. roku życia. Dane GUS jasno pokazują strukturę osób niepełnosprawnych w Polsce.

Główne rodzaje niepełnosprawności:

• niepełnosprawność ruchowa – ok. 45%,
• niepełnosprawności sensoryczne (niedowidzenie, niedosłuch) – ok. 30%,
• intelektualne i psychiczne – ok. 25%.
  

Rośnie liczba osób niepełnosprawnych, które otrzymują orzeczenie o niepełnosprawności symbol 10-N, oznaczające, że przyczyną są choroby neurologiczne. Obejmuje ono schorzenia takie jak udar mózgu, stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, guzy układu nerwowego, urazy rdzenia kręgowego, a także inne choroby zapalne i uszkodzenia nerwów. 

Wciąż przybywa niepełnosprawnych, których problemy wynikają ze zmian związanych z wiekiem, przewlekłych chorób, cukrzycy, wad postawy czy stanów po urazach. 

Przeczytaj: Przewlekła choroba otyłościowa – nowe metody leczenia 

Niepełnosprawność — co to właściwie znaczy?

W języku prawnym pojęcie niepełnosprawność oznacza ograniczenia w funkcjonowaniu, które utrudniają pracę, samodzielność lub udział w życiu społecznym. Aby państwo mogło przyznać odpowiednie wsparcie, potrzebne jest orzeczenie o niepełnosprawności.

Wyróżniamy trzy stopnie:

• lekki stopień niepełnosprawności
  
• umiarkowany stopień niepełnosprawności
  
• znaczny stopień niepełnosprawności
  

Każdy stopień otwiera dostęp do innych form pomocy, od świadczeń, przez ulgę rehabilitacyjną, po możliwość korzystania z usług asystenckich.

Przeczytaj: Opiekun medyczny – nowe obowiązki i kompetencje 

Symbole niepełnosprawności 

Na orzeczeniu pojawiają się kody określające przyczynę niepełnosprawności. Najczęściej spotykane symbole w orzeczeniu o niepełnosprawności:

• Symbol 05-R – niepełnosprawność ruchowa, upośledzenie narządu ruchu: wady wrodzone i nabyte, urazy, choroby stawów, amputacje, urazy kręgosłupa, mózgowe porażenie dziecięce. 
• Symbol 07-S – choroby układu oddechowego lub krążenia: nowotwory płuc i opłucnej, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), choroby zakaźne płuc, wady serca, nadciśnienie tętnicze z powikłaniami, miażdżyca zarostowa tętnic kończyn dolnych.
• Kod 10-N – choroby neurologiczne: udar mózgu naczyniopochodny, stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, urazy kręgosłupa i inne.
  

Symbol w orzeczeniu o niepełnosprawności definiuje zakres ulg i świadczeń. Wpływa także na decyzję o przyznaniu sprzętu, rehabilitacji czy dodatkowych świadczeń. Wszystkie symbole przyczyn niepełnosprawności sprawdzisz na stronie Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych. 

Przeczytaj: Powikłania cukrzycy – amputacja palca 

Wnioski o niepełnosprawność krok po kroku

• Wypełnienie wniosku o orzeczenie – wnioski składa się w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności (PZON).
• Dołączenie dokumentacji medycznej – pełna dokumentacja powinna obejmować wyniki badań USG, RTG, opinie lekarzy, karty informacyjne ze szpitala.
• Stawienie się na komisji – lekarz orzecznik ocenia zakres ograniczeń.
• Decyzja – przyznanie określonego stopnia lub odmowa.
  

W przypadku pani Elżbiety symbol 05-R i lekki stopień niepełnosprawności pozwoliły jej uzyskać dofinansowanie rehabilitacji i ułatwiły powrót do pracy w niepełnym wymiarze.

Przeczytaj: Jak wypożyczyć i złożyć łóżko rehabilitacyjne

Ulgi i świadczenia dla niepełnosprawnych

Osoba niepełnosprawna — niezależnie od wieku — może otrzymać:

• dofinansowanie turnusu rehabilitacyjnego,
• pomoc w zakupie sprzętu i środków pomocniczych,
• dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych,
• wsparcie asystenta osoby niepełnosprawnej,
• ulgę rehabilitacyjną w PIT,
• świadczenia finansowe w określonych przypadkach.

Przeczytaj: Bariery architektoniczne w blokach bez windy 

Osoby niepełnosprawne mogą liczyć na różne świadczenia, w tym wspierające świadczenie, renta socjalna, zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne. 

Dostępne są również inne formy wsparcia finansowego jak świadczenia uzupełniające i różnego rodzaju dodatki dla osoby niepełnosprawnej i opiekuna. Dodatkowo mogą korzystać z ulg i uprawnień jak ulga rehabilitacyjna czy karta parkingowa. 

Dla osób starszych (największej grupy niepełnosprawnych) najbardziej praktyczne okazują się rehabilitacja i środki pomocnicze — od balkonika po aparat słuchowy.

Przeczytaj: Dopasowanie aparatu słuchowego

Zatrudnienie osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności

Niepełnosprawni pracownicy mogą liczyć w miejscu pracy na dodatkowe przerwy i wsparcie:

• skrócony czas pracy (w określonych stopniach),
• dodatkowa przerwa,
• więcej dni urlopu,
• wsparcie z PFRON dla pracodawcy.
  

W praktyce wiele firm zaczyna aktywnie zatrudniać osoby niepełnosprawne, widząc w tym realną wartość — doświadczenie, stabilność i kwalifikacje.

Kiedy złożyć wniosek o niepełnosprawność?

Historie takie jak u pani Elżbiety powtarzają się często: dolegliwość, która wydaje się niewielka, po latach okazuje się realną przeszkodą w pracy, codziennych obowiązkach czy mobilności. Orzeczenie o niepełnosprawności daje formalny dostęp do pomocy i pozwala skorzystać z rehabilitacji bez wielomiesięcznych kolejek. Ponadto ułatwia adaptację miejsca pracy i mieszkania, nie zamykając przy tym drogi do aktywnego życia.

W Polsce niepełnosprawni — zwłaszcza po 50. roku życia — stanowią dużą i wciąż rosnącą grupę. Nie jest to temat zarezerwowany jedynie dla osób z poważnymi urazami czy chorobami wrodzonymi. Dlatego warto znać swoje prawa, wiedzieć, jak działa orzeczenie o niepełnosprawności i kiedy złożyć wniosek. Najważniejsze informacje na temat świadczeń, które przysługują osobom niepełnosprawnym i ich bliskim znajdziesz na stronie Pełnomocnika Rządu Do Spraw Osób Niepełnosprawnych.