Pleśniawki to białe naloty w buzi, które łatwo pomylić z resztkami mleka albo jedzenia. Ich najczęstszą postacią są pleśniawki w jamie ustnej, infekcja grzybicza, która dotyka zarówno niemowląt, jak i dorosłych, i w większości przypadków dobrze reaguje na leczenie.
Pleśniawki w jamie ustnej – co to jest
Pleśniawki – kandydoza powierzchniowa rzekomobłoniasta to infekcja grzybicza błony śluzowej jamy ustnej, wywoływana najczęściej przez grzyby drożdżopodobne z rodzaju Candida, głównie Candida albicans. Rezerwuarem drożdżaków w jamie ustnej są: język (środkowa część powierzchni grzbietowej) oraz błona śluzowa policzków i podniebienia. Drożdżaki zasiedlają również akrylowe części protez zębowych. Grzyb ten w niewielkich ilościach naturalnie bytuje w jamie ustnej większości ludzi i zwykle nie daje żadnych objawów. Do rozwoju pleśniawek dochodzi wtedy, gdy równowaga mikroflory jamy ustnej zostaje zaburzona, a grzyb zaczyna się namnażać ponad normę.
Sprzyjają temu między innymi:
- osłabiona odporność (np. po przebytej infekcji, w trakcie chemioterapii, w przebiegu chorób przewlekłych),
- antybiotykoterapia, która niszczy naturalną florę bakteryjną jamy ustnej,
- cukrzyca i podwyższony poziom cukru we krwi,
- stosowanie wziewnych leków sterydowych (np. w astmie) bez płukania jamy ustnej po inhalacji,
- noszenie akrylowej protezy zębowej lub szyny na bruksizm, zwłaszcza źle dopasowanej lub niedostatecznie czyszczonej,
- niedojrzały układ odpornościowy – dotyczy to głównie niemowląt.
Jak wyglądają pleśniawki
Pytanie, jak wyglądają pleśniawki, pojawia się najczęściej wtedy, gdy w buzi widać niepokojące zmiany, ale trudno je jednoznacznie zidentyfikować. Charakterystyczny wygląd pleśniawki to kremowo-biały lub żółtawy nalot, który tworzy niewielkie, wypukłe plamki lub większe skupiska przypominające zsiadłe mleko.
Nalot zwykle da się delikatnie zetrzeć, na przykład gazikiem lub szczoteczką, choć nie zawsze jest to bezbolesne. Pod spodem odsłania się zaczerwieniona, czasem lekko krwawiąca powierzchnia błony śluzowej. To istotna różnica względem innych zmian w jamie ustnej, takich jak leukoplakia, która nie daje się zetrzeć.
Pleśniawki a afty
Pleśniawki a afty to zmiany, które łatwo pomylić, choć wyglądają zupełnie inaczej. Afty to pojedyncze, bolesne nadżerki z jasnym środkiem i czerwoną obwódką, pojawiające się punktowo, najczęściej na wewnętrznej stronie policzków, warg lub na dziąsłach. Pleśniawki mają zupełnie inny charakter – to rozległy, biały nalot pokrywający większą powierzchnię błony śluzowej, który da się zetrzeć.
Pleśniawki na języku
PATRONAT MEDIALNY
Pleśniawki na języku należą do najczęstszych lokalizacji tej infekcji. Grzybicze naloty pojawiają się zwykle na grzbiecie języka, mogą też schodzić na jego boczne powierzchnie. Język bywa jednym z pierwszych miejsc, w których widać zmiany związane z ogólną kondycją organizmu, dlatego warto obserwować, jak wygląda na co dzień – więcej o tym, co można wyczytać z wyglądu języka, znajdziesz w osobnym artykule na naszej stronie.
Przy pleśniawkach na języku często pojawia się dodatkowo uczucie pieczenia, suchości lub zaburzenia smaku, szczególnie przy jedzeniu potraw kwaśnych lub pikantnych.
Pleśniawki na podniebieniu
Pleśniawki na podniebieniu wyglądają podobnie jak te na języku – białawy nalot pokrywa błonę śluzową podniebienia twardego lub miękkiego. Ta lokalizacja bywa szczególnie dokuczliwa u niemowląt karmionych butelką, ponieważ podrażniona okolica podniebienia może utrudniać ssanie.
Pleśniawki na dziąsłach
Pleśniawki na dziąsłach pojawiają się rzadziej niż na języku, ale również się zdarzają, zwłaszcza przy rozległej infekcji obejmującej większą część jamy ustnej. Dziąsła mogą być wtedy dodatkowo zaczerwienione i wrażliwe na dotyk, na przykład podczas mycia zębów.
Pleśniawki na ustach
Pleśniawki na ustach warto odróżnić od tzw. zajadów, czyli pęknięć w kącikach ust – to osobna dolegliwość, choć bywa mylona z pleśniawkami i może mieć podobne podłoże grzybicze. Same pleśniawki obejmujące wewnętrzną stronę warg mają identyczny charakter jak zmiany na języku czy podniebieniu – biały nalot na zaczerwienionym podłożu.
Pleśniawki u niemowlaka
Pleśniawki u niemowlaka to jedna z najczęstszych infekcji jamy ustnej w pierwszych miesiącach życia. Odpowiada za to niedojrzały jeszcze układ odpornościowy dziecka, a także częsty kontakt ze smoczkami, butelkami i innymi przedmiotami wkładanymi do buzi.
Niemowlę z pleśniawkami bywa marudne, niechętnie je lub ssie pierś czy smoczek, ponieważ zmiany w jamie ustnej mogą być bolesne. Warto wiedzieć, że infekcja może przenosić się na matkę karmiącą piersią – w takiej sytuacji leczeniem obejmuje się zwykle obie strony, aby uniknąć wzajemnego zakażania się na przemian.
Pleśniawki u dzieci
Pleśniawki u dzieci starszych niż niemowlęta zdarzają się rzadziej, ale wciąż są możliwe, szczególnie po antybiotykoterapii, w trakcie infekcji obniżających odporność albo przy niedostatecznej higienie jamy ustnej. Objawy są podobne jak u dorosłych: białe naloty, pieczenie, czasem niechęć do jedzenia z powodu dyskomfortu.
Czy pleśniawki bolą
Czy pleśniawki bolą, zależy od nasilenia infekcji. Niewielkie, pojedyncze zmiany często nie dają wyraźnego bólu, a jedynie delikatne pieczenie lub uczucie szorstkości. Przy bardziej rozległych pleśniawkach ból może pojawiać się w trakcie jedzenia, picia, a nawet mówienia, zwłaszcza gdy nalot zostanie mechanicznie uszkodzony, na przykład podczas mycia zębów.
U niemowląt ból bywa trudniejszy do rozpoznania wprost, ale zdradza go niepokój, płacz w trakcie jedzenia albo odmowa ssania piersi czy butelki.
Pleśniawki od czego – co jeszcze warto wiedzieć o przyczynach
Pytanie, pleśniawki od czego się biorą, najczęściej sprowadza się do jednego mianownika: naruszenia równowagi mikroflory jamy ustnej i osłabienia miejscowej lub ogólnej odporności. Poza wymienionymi wcześniej czynnikami ryzyka, znaczenie ma także:
- suchość jamy ustnej (np. przy oddychaniu przez usta, odwodnieniu, niektórych lekach),
- dieta bogata w cukry proste, które sprzyjają namnażaniu się grzybów,
- palenie tytoniu,
- kontakt z zakażonymi przedmiotami – smoczkami, butelkami, gryzakami, sztućcami.
Co na pleśniawki – leczenie
Leczenie pleśniawek opiera się przede wszystkim na miejscowych lekach przeciwgrzybiczych, dobranych do wieku pacjenta i nasilenia zmian.
Co na pleśniawki u niemowlaka. U niemowląt stosuje się zwykle preparaty w postaci zawiesiny lub żelu do stosowania miejscowego, nakładane bezpośrednio na zmienioną błonę śluzową. Ważna jest też dezynfekcja smoczków, butelek i innych przedmiotów wkładanych do buzi, aby ograniczyć ryzyko ponownego zakażenia.
Co na pleśniawki u dziecka. U starszych dzieci leczenie przebiega podobnie – miejscowe leki przeciwgrzybicze, dbałość o higienę jamy ustnej oraz eliminacja czynnika, który wywołał infekcję (np. dokończenie antybiotykoterapii zgodnie z zaleceniem, ale bez samodzielnego przedłużania jej ponad potrzebę).
Co na pleśniawki u dorosłych. U dorosłych, w zależności od nasilenia infekcji, lekarz może zalecić leki miejscowe (np. w postaci żelu lub tabletek do ssania) lub, przy nawracających czy rozległych pleśniawkach, leczenie ogólne w postaci leków doustnych. Osoby noszące protezy zębowe powinny dodatkowo zadbać o ich regularną dezynfekcję, ponieważ nieoczyszczona proteza może być źródłem nawrotów.
Kiedy pleśniawki wymagają wizyty u lekarza
Pojedyncze, niewielkie pleśniawki często ustępują samoistnie lub po krótkim leczeniu miejscowym. Warto jednak skonsultować się z lekarzem rodzinnym, gdy:
- zmiany utrzymują się dłużej niż tydzień mimo domowej pielęgnacji,
- pleśniawki nawracają regularnie,
- infekcja rozprzestrzenia się na gardło i utrudnia przełykanie,
- pojawia się gorączka,
- u niemowlaka objawy nasilają się i dziecko wyraźnie gorzej je lub pije.
FAQ
Czy pleśniawki są zaraźliwe? Grzyb Candida może przenosić się poprzez bliski kontakt, na przykład między matką karmiącą a niemowlęciem, dlatego przy infekcji u dziecka warto obserwować też siebie.
Czy pleśniawki mijają same? Niewielkie zmiany czasem ustępują samoistnie wraz z poprawą odporności, jednak w większości przypadków leczenie miejscowe znacznie skraca czas trwania infekcji.
Czy pleśniawki mogą wrócić po leczeniu? Tak, zwłaszcza jeśli nie zostanie usunięta przyczyna, która je wywołała, na przykład niedostateczna dezynfekcja protezy zębowej czy smoczka.
Źródła/Bibliografia:
- Medycyna Praktyczna Interna Kandydoza (drożdżyca, kandydiaza) powierzchowna https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.142.1.2.
- PubMed Candida albicans, plastyczność i patogeneza https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23962107/
