Adaptogeny to naturalne substancje roślinne, które pomagają organizmowi lepiej radzić sobie ze stresem, zmęczeniem i obciążeniem psychicznym. Ich działanie polega na wspieraniu równowagi w układzie nerwowym i hormonalnym, co może poprawiać odporność na bodźce stresowe, koncentrację oraz ogólne samopoczucie.
Co to są adaptogeny? Krótka definicja
Termin adaptogen powstał w latach 40. XX wieku w ZSRR. To właśnie wtedy zaczęto badać rośliny zwiększające wytrzymałość żołnierzy i sportowców. Dziś adaptogeny są jednym z najpopularniejszych tematów w dietetyce i fitoterapii — wystarczy spojrzeć na hasło „adaptogeny opinie lekarzy”, które jest jednym z najczęściej wyszukiwanych w tej kategorii.
Najczęściej stosowane adaptogeny to m.in. ashwagandha, różeniec górski, żeń-szeń, cytryniec chiński, święta bazylia (tulsi), miłorząb japoński (Ginko biloba) czy niektóre grzyby funkcjonalne.
Jak działa adaptogen?
Adaptogen w formie suplementu diety pomaga organizmowi lepiej radzić sobie ze stresem i utrzymać stabilną pracę układu nerwowego, hormonalnego oraz odpornościowego:
- usprawnia reakcję organizmu na stres,
- stabilizuje poziom energii,
- wspiera koncentrację i pamięć,
- pomaga wyciszyć układ nerwowy,
- może poprawiać jakość snu.
Rośliny lub grzyby jako surowiec, aby zostały uznane za adaptogeny, muszą spełniać trzy kryteria:
- Bezpieczeństwo – adaptogen musi być bezpieczny przy długotrwałym stosowaniu.
- Działanie normalizujące – adaptogen normalizuje reakcje organizmu, nie może pobudzać lub uspokajać, ma wyrównywać.
- Adaptacja – adaptogeny ułatwiają przystosowanie się do stresu, zarówno psychicznego, jak i fizycznego.
Kiedy warto stosować adaptogeny?
Adaptogeny mogą być pomocne, gdy pojawia się ciągłe zmęczenie i spadek energii, gorsza odporność i częste infekcje, problemy z koncentracją, przewlekły stres i napięcie, zaburzenia snu i większe obciążenie fizyczne lub intensywne treningi.
To także naturalne wsparcie dla osób pracujących zmianowo, uczących się do egzaminów lub odczuwających skutki długotrwałej pracy przy komputerze.
Seniorzy mogą korzystać z adaptogenów, aby wspierać energię i odporność organizmu w miarę starzenia się, a także łagodzić skutki przewlekłego stresu i zaburzeń snu. Regularne stosowanie adaptogenów w diecie osób starszych może pomóc w utrzymaniu witalności i lepszej jakości życia.
Adaptogeny wspierające pracę tarczycy
Adaptogeny mogą odgrywać istotną rolę we wspieraniu prawidłowej pracy tarczycy, szczególnie w sytuacjach przewlekłego stresu, który zaburza równowagę hormonalną organizmu. Rośliny adaptogenne, takie jak ashwagandha, różeniec górski czy żeń-szeń, pomagają regulować oś podwzgórze–przysadka–tarczyca (HPT), wspierając utrzymanie stabilnego poziomu hormonów tarczycy.
Adaptogeny jak ashwagandha, różeniec górski czy żeń-szeń działają pośrednio, poprawiając zdolność organizmu do adaptacji do stresu, zmniejszając stany zapalne oraz wspierając gospodarkę energetyczną komórek. Dzięki temu mogą być wsparciem funkcjonowania tarczycy, szczególnie u osób z objawami zmęczenia, obniżonej odporności czy wahań nastroju. Jednak stosowanie adaptogenów powinno być zawsze dostosowane indywidualnie i skonsultowane ze specjalistą.
Najpopularniejsze i najskuteczniejsze adaptogeny
Do najskuteczniejszych adaptogenów należą żeń-szeń, ashwagandha i różeniec górski; pomagają radzić sobie ze stresem, zwiększają energię i wspierają ogólną wydolność fizyczną i umysłową. W zależności od potrzeb, skuteczne mogą być również inne adaptogeny: cytryniec chiński, czy Kordyceps. Poniżej opis najczęściej stosowanych adaptogenów wraz z ich głównym działaniem.
Ashwagandha (Witania ospała, Withania somnifera)
Witania ospała to jeden z najlepiej przebadanych adaptogenów. Działa kojąco na układ nerwowy, obniża poziom stresu, może wspierać jakość snu i koncentrację. Sprawdza się u osób, które żyją w ciągłym napięciu lub zmagają się z uczuciem wyczerpania psychicznego.
Przeczytaj: Kiedy stosować ashwagandhę – rano czy wieczorem?
Różeniec górski (Rhodiola rosea)
Adaptogen polecany osobom zmęczonym intelektualnie. Różeniec może poprawiać tolerancję na stres, wspierać skupienie i zmniejszać efekt wyczerpania nerwowego. To częsty wybór studentów i osób pracujących intensywnie umysłowo. Adaptogen nie jest polecany osobom z nadciśnieniem, nieuregulowanym ciśnieniem lub wysoką reaktywnością na stres,
Cytryniec chiński (Schisandra chinensis)
Chiński owoc w pięciu smakach to adaptogen znany z właściwości zwiększających wytrzymałość i odporność na wysiłek. Adaptogen może wspierać koncentrację i wydolność fizyczną, dlatego pojawia się w suplementach dla sportowców.
Żeń-szeń (Panax ginseng)
Żeń-szeń (na zdjęciu u góry) to jeden z najstarszych adaptogenów świata. Dodaje energii, poprawia witalność i może wspierać odporność. Wiele osób sięga po żeń-szeń zamiast kawy, bo działa łagodniej, ale dłużej.
Święta bazylia – tulsi (Ocimum sanctum)
Holy basil to roślina ceniona za działanie antystresowe. Wspiera równowagę emocjonalną i może pomagać w stanach napięcia, gdy codzienne wyzwania przekraczają możliwości adaptacyjne organizmu. Święta bazylia to adaptogen wspierający odporność, równowagę hormonalną oraz zdrowie układu oddechowego. Pomaga również utrzymać prawidłowy poziom cukru we krwi i usprawnia metabolizm.
Miłorząb japoński (Ginkgo biloba)
Adaptogen ceniony za wpływ na pamięć i pracę mózgu. Wpływa na krążenie mózgowe, dlatego bywa polecany przy spadkach koncentracji lub problemach z zapamiętywaniem, szczególnie u osób starszych. Dowiedz się więcej o właściwościach i zastosowaniu Ginkgo biloba.
Kordyceps (Cordyceps sinensis)
Grzyb funkcjonalny o działaniu adaptogennym, stosowany głównie dla zwiększenia energii i wydolności. Może wspierać układ odpornościowy i redukcję zmęczenia. Sprawdź: Na czym polega fenomen grzybów witalnych Kordyceps.
Adaptogeny – jak je stosować?
Suplementy diety z adaptogenami stosuje się w różnych formach: kapsułki, proszki, ekstrakty, nalewki i napary. Na początku zaczyna się od małych dawek i obserwacji reakcji organizmu. Pamiętajmy, że działanie adaptogenów wymaga czasu i często nie zaleca się łączenia wielu rodzajów jednocześnie.
Adaptogeny można przyjmować zarówno rano, jak i w drugiej połowie dnia, czy wieczorem.
- rano (rosnąca energia): różeniec, żeń-szeń, kordyceps, cytryniec,
- wieczorem (wyciszenie): ashwagandha, tulsi,
- w ciągu dnia przy obciążeniu nauką lub pracą (ginkgo, cytryniec).
Najlepiej przyjmować je przez 6–12 tygodni, obserwując reakcje organizmu. W przypadku farmakoterapii (np. leki na depresję, nadciśnienie, tarczycę) potrzebna jest konsultacja z lekarzem.
Adaptogeny to naturalne wsparcie dla osób żyjących szybko, pod presją lub walczących z przewlekłym zmęczeniem. Różnią się działaniem — jedne uspokajają, inne dodają energii. Wspierają równowagę organizmu, a odpowiednio dobrane mogą realnie pomóc w stresujących okresach życia.
