Kserostomia – czym jest suchość w ustach i kiedy wymaga leczenia?

Kserostomia to przewlekła suchość w ustach, która często wynika z działania leków, cukrzycy lub insulinooporności. Sprawdź przyczyny, objawy i kiedy zgłosić się do lekarza.

Kserostomia to medyczne określenie przewlekłej suchości w jamie ustnej, wynikającej ze zmniejszonego wydzielania śliny lub jej nieprawidłowego składu. Objaw ten bywa bagatelizowany, jednak utrzymująca się suchość w ustach może prowadzić do problemów z mówieniem, połykaniem, próchnicy, infekcji grzybiczych i znacznego obniżenia komfortu życia. Warto podkreślić, że kserostomia nie jest chorobą, sama w sobie, lecz sygnałem zaburzeń ogólnoustrojowych lub działania leków.

Suchość w ustach – najczęstsze przyczyny

Suchość w jamie ustnej może mieć wiele przyczyn, dlatego kluczowe jest ich właściwe rozpoznanie. Bardzo często kserostomia pojawia się jako działanie niepożądane leków, szczególnie tych stosowanych przewlekle. Dotyczy to m.in. preparatów moczopędnych, leków na nadciśnienie, depresję czy alergię. W takich przypadkach problem nie wynika z choroby ślinianek, lecz z mechanizmu działania substancji czynnej.

Kserostomia bywa również związana z chorobami metabolicznymi. Cukrzyca i insulinooporność często powodują zaburzenia gospodarki wodnej organizmu, co objawia się m.in. suchością w ustach, zwłaszcza po nocy. U części pacjentów jest to jeden z pierwszych sygnałów nieprawidłowego poziomu glukozy.

Nie można też pominąć przyczyn ogólnych, takich jak odwodnienie, oddychanie przez usta, stres, palenie tytoniu czy nadużywanie alkoholu. W każdym z tych przypadków mechanizm jest inny, ale efekt ten sam – niedostateczne nawilżenie jamy ustnej.

Suchość w ustach po nocy – kiedy to sygnał ostrzegawczy?

Poranna suchość w ustach zdarza się sporadycznie u wielu osób, jednak jeśli utrzymuje się codziennie, może wskazywać na problemy metaboliczne, zaburzenia hormonalne lub nieprawidłowe działanie leków. Suchość w ustach po nocy często towarzyszy cukrzycy, insulinooporności oraz osobom stosującym diuretyki. W takiej sytuacji objaw nie powinien być maskowany preparatami doraźnymi, lecz skłaniać do diagnostyki przyczyny.

Kserostomia a leki – które najczęściej powodują suchość w ustach?

Leki powodujące suchość w ustach to jedna z najczęstszych przyczyn kserostomii. Problem dotyczy szczególnie diety osób starszych (seniorzy słabiej odczuwają pragnienie, a przez to spożywają mniej płynów) oraz pacjentów przyjmujących kilka preparatów jednocześnie. Do grup leków najczęściej wywołujących suchość w jamie ustnej, należą m.in.:

• diuretyki leki moczopędne,
• leki przeciwdepresyjne i przeciwlękowe,
• leki przeciwhistaminowe,
• niektóre leki kardiologiczne.

Warto pamiętać, że samodzielne odstawienie leku nie jest rozwiązaniem. Jeśli suchość w ustach znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie, konieczna jest konsultacja z lekarzem prowadzącym.

Przeczytaj też: Priorytety w leczeniu seniorów przy wielochorobowości

Co na suchość w ustach naprawdę pomaga?

Postępowanie w kserostomii zależy przede wszystkim od jej przyczyny. Preparaty na suchość w ustach, takie jak żele, spraye czy pastylki nawilżające, mogą przynieść ulgę, ale nie rozwiązują problemu u źródła. Ich stosowanie ma sens jako wsparcie, a nie jedyna forma działania.

Kluczowe znaczenie ma leczenie choroby podstawowej, korekta farmakoterapii lub zmiana nawyków sprzyjających odwodnieniu. W przypadkach przewlekłych konieczna bywa współpraca lekarza rodzinnego, diabetologa lub internisty, a czasem również stomatologa.

Przeczytaj też Jak działa model opieki koordynowanej w Polsce 

Kiedy zgłosić się do lekarza z suchością w jamie ustnej?

Jeśli kserostomia utrzymuje się tygodniami, nasila się nocą, towarzyszą jej problemy z połykaniem, pieczenie języka, częste infekcje jamy ustnej lub znaczne pragnienie, nie należy jej bagatelizować. Suchość w ustach może być objawem choroby ogólnoustrojowej, a nie jedynie niegroźną dolegliwością.

Aktualizacja treści 10 stycznia 2026.