Blaszka miażdżycowa to zmiana w ścianie tętnicy, która powstaje w wyniku odkładania się lipidów, komórek zapalnych, tkanki łącznej i złogów wapnia w błonie wewnętrznej naczynia. To centralny element procesu miażdżycowego – choroby, która rozwija się latami, zanim da jakiekolwiek objawy.
Blaszka miażdżycowa co to
Ściana tętnicy zbudowana jest z trzech warstw: błony wewnętrznej (intima), środkowej (media) i zewnętrznej (adventitia). Blaszka miażdżycowa tworzy się właśnie w błonie wewnętrznej. Jest to twór złożony z:
- rdzenia lipidowego (głównie cholesterolu i jego estrów),
- komórek piankowatych – makrofagów, które wchłonęły utlenione LDL,
- włókien kolagenowych tworzących włóknistą czapeczkę,
- w zaawansowanych stadiach – złogów wapnia.
Blaszka zwęża światło naczynia, ograniczając przepływ krwi, a w niektórych przypadkach może pęknąć, prowadząc do gwałtownego zamknięcia tętnicy zakrzepem.
Jak powstaje blaszka miażdżycowa
Proces powstawania blaszki miażdżycowej przebiega w kilku etapach.
1. Uszkodzenie śródbłonka. Punktem wyjścia jest uszkodzenie warstwy komórek wyściełających naczynie od wewnątrz. Przyczyniają się do tego m.in. wysoki poziom LDL, nadciśnienie tętnicze, palenie papierosów, hiperglikemia i stany zapalne.
2. Wnikanie i utlenianie LDL. Cząsteczki LDL przenikają przez uszkodzony śródbłonek do błony wewnętrznej, gdzie ulegają utlenieniu. Utlenione LDL są rozpoznawane przez układ odpornościowy jako czynnik szkodliwy.
3. Napływ makrofagów i powstawanie komórek piankowatych. Monocyty przenikają do ściany naczynia, przekształcają się w makrofagi i pochłaniają utlenione LDL, zamieniając się w tzw. komórki piankowate. Ich gromadzenie tworzy widoczne makroskopowo pasmo tłuszczowe (fatty streak) – najwcześniejszą, odwracalną jeszcze postać zmiany.
4. Rozwój rdzenia lipidowego i czapeczki włóknistej. Komórki mięśni gładkich migrują do błony wewnętrznej i zaczynają produkować kolagen, tworząc włóknistą pokrywę nad rdzeniem lipidowym. Powstaje w ten sposób dojrzała blaszka miażdżycowa.
5. Powikłania. Blaszka może rosnąć stabilnie przez lata, stopniowo zwężając naczynie, albo mieć niestabilną, cienką czapeczkę podatną na pęknięcie. Pęknięcie blaszki odsłania jej wnętrze, co aktywuje kaskadę krzepnięcia i prowadzi do powstania zakrzepu – to najczęstszy mechanizm zawału serca i części udarów niedokrwiennych.
PATRONAT MEDIALNY
Czynniki sprzyjające tworzeniu się blaszki miażdżycowej
- podwyższony poziom cholesterolu LDL,
- niski poziom cholesterolu HDL,
- nadciśnienie tętnicze,
- palenie tytoniu,
- cukrzyca i insulinooporność,
- otyłość, zwłaszcza brzuszna,
- brak aktywności fizycznej,
- wiek i obciążenia genetyczne,
- przewlekłe stany zapalne w organizmie.
Gdzie najczęściej powstają blaszki miażdżycowe
Blaszki miażdżycowe rozwijają się najczęściej w miejscach o zaburzonym, turbulentnym przepływie krwi – w rozgałęzieniach i zakrętach naczyń. Typowe lokalizacje to tętnice wieńcowe, tętnice szyjne, aorta oraz tętnice kończyn dolnych. Lokalizacja decyduje o tym, jakie objawy i powikłania może wywołać dana zmiana – od choroby niedokrwiennej serca, przez udar, po chromanie przestankowe.
Czy blaszkę miażdżycową można cofnąć
Wczesne stadia zmian miażdżycowych – pasma tłuszczowe – mogą się cofać przy odpowiedniej modyfikacji czynników ryzyka. Dojrzała blaszka z rdzeniem lipidowym i czapeczką włóknistą zwykle nie znika całkowicie, ale jej progresję można spowolnić lub zatrzymać, a ryzyko pęknięcia – zmniejszyć poprzez kontrolę lipidogramu, ciśnienia, glikemii oraz zmianę stylu życia. Sprawdź: Dieta miażdżycowa
Powyższy artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji medycznej. W razie niepokojących objawów, skontaktuj się z lekarzem
Źródła/Bibliografia:
- Medycyna Praktyczna Kardiologia dr hab. n. med. Piotr Jankowski, prof. UJ Bezobjawowa blaszka miażdżycowa – co radzą eksperci? https://kardiologia.mp.pl/wytyczne/prewencja-chorob-sercowo-naczyniowych/95287,bezobjawowa-blaszka-miazdzycowa-co-radza-eksperci
- Polskie Towarzystwo Kardiologiczne https://ptkardio.pl/wytyczne
