Dieta lecznicza – co jeść, a czego nie jeść w trakcie terapii?

Co to jest dieta lecznicza? Odpowiednio dobrana dieta lecznicza to część profilaktyki chorób metabolicznych i cywilizacyjnych, a także podstawa zdrowego stylu życia. Piramida żywienia dobrze ilustruje sposób odżywiania zalecany przez dietetyków dla osób zdrowych. Jednak kiedy dojdzie do choroby i narządy wewnętrzne nie funkcjonują prawidłowo, konieczna staje się terapia żywieniowa. Prawidłowa dieta lecznicza uwzględnia niestandardowe wymagania organizmu, jakie narzuca choroba.

Treści publikowane na stronie jakwyleczyc.com mają charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji dotyczących zdrowia skonsultuj się z lekarzem lub innym wykwalifikowanym specjalistą.

Dieta lecznicza – co to jest?

Dieta lecznicza to sposób odżywiania, zmodyfikowany do indywidualnych potrzeb osoby chorej. Leczenie dietą jest możliwe, jeśli dobrze skomponowana dieta lecznicza wspiera dążenie do osiągnięcia celu zdrowotnego. Podstawą pracy dietetyka w tym przypadku jest prawidłowa diagnoza i dobranie pokarmów, dzięki którym cel terapeutyczny będzie uzyskany.

Diety lecznicze cieszą się coraz większym zainteresowaniem. Około 9% Polaków choruje na cukrzycę typu 2, około 10% ma stany metaboliczne, które poprzedzają wystąpienie cukrzycy: insulinooporność, otyłość i zespół metaboliczny informuje NFZ. Istnieje 5 głównych schorzeń, w których lecznicza dieta jest ważnym elementem terapii osoby chorej. Poniżej prezentujemy listę 5 często stosowanych diet leczniczych w chorobach dietozależnych.

Rodzaje diet leczniczych przy 5 chorobach dietozależnych poniżej:

• dieta cukrzycowa przy cukrzycy typu 2 – dieta cukrzycowa z kontrolowaną podstawową wagą oraz indeksem glikemicznym; dieta dla chorego na cukrzycę typu 2 pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy we krwi,
• dieta przeciwzapalna na zespół jelita drażliwego (IBS) – Dieta Low FODMAP pomaga złagodzić objawy, takie jak wzdęcia, ból brzucha i biegunki; dieta Low FODMAP została opracowana przez specjalistów od żywienia z Monash University; obecnie stanowi ona podstawę w leczeniu pacjentów cierpiących na zespół jelita drażliwego. 
• dieta lecznicza przy osteoporozie – dieta lecznicza DASH w osteoporozie polega na dostarczaniu organizmowi składników wspierających zdrowie kości jak wapń, witamina D i białko; jednocześnie z jadłospisu eliminuje się te składniki, które powodują osłabienie kośćca,
• dieta niskopurynowa dla chorych na dnę moczanową – dieta lecznicza na stawy (dieta ubogopurynowa) powinna zawierać produkty bogate w witaminę C i niskopurynowe jogurty, kefiry oraz zsiadłe mleko, które obniżają poziom kwasu moczowego; przy dnie moczanowej zalecane jest spożywanie dużej ilości płynów,
• dieta redukcyjna dla osoby chorej na zespół metaboliczny i otyłość brzuszną – dieta redukcyjna z ujemnym bilansem kalorycznym tzw. deficyt kaloryczny pomaga pacjentom z otyłością w redukcji tkanki tłuszczowej.

Rodzaje diet leczniczych

Diety lecznicze to złożona grupa zaleceń żywienia. Dietetyk każdej jednostce chorobowej może przypisać odpowiadającą jej dietę. Dla ułatwienia wyboru osobie chorej stosuje się uproszczony podział i wymienia wyłącznie kilka rodzajów diet leczniczych, które odpowiadają potrzebom różnych pacjentów: dieta lekkostrawna, dieta eliminacyjna czy niskowęglowodanowa bądź dieta niskotłuszczowa.

Zalecenia dietetyczne dla pacjentów z otyłością, osób chorych na cukrzycę, dnę moczanową czy alergię publikuje na swojej stronie internetowej Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego w Warszawie. Instytucja powołała do wyznaczania trendów żywieniowych Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, które wprowadziła aktualizacje w zaleceniach dotyczących diety. Na stronach instytutu znajdziemy ogólne zalecenia dietetyczne, jak powinna wyglądać dieta lecznicza dla osób chorych na otyłość, cukrzycę i alergie.

Co jeść na diecie cukrzycowej?

Dieta lecznicza przy cukrzycy typu 2 powinna zawierać produkty o niskim indeksie glikemicznym, wskazane diabetykom. Zaleca się stosowanie w diecie węglowodanów złożonych, a ich źródłem są m.in. pełnoziarniste produkty zbożowe, takie jak kasza, ryż czy makaron z mąki pełnoziarnistej. Dieta lecznicza dla cukrzyka eliminuje białe pieczywo, słodkie napoje i słodycze. Lista produktów, których nie toleruje dieta lecznicza dla cukrzyka – czego nie jeść – zawiera niektóre wędliny, niezdrowe tłuszcze, sałatki z dużą ilością majonezu i dania smażone w głębokim tłuszczu.

Ekspertka o diecie cukrzycowej

Podstawą skutecznej diety cukrzycowej jest nie tylko kontrola poziomu cukru we krwi, lecz także kompleksowe wspieranie zdrowia. Ważne jest spożywanie produktów o niskim indeksie glikemicznym, bogatych w błonnik, jak pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa (zwłaszcza surowe lub gotowane al dente) i owoce jagodowe. Należy zwracać uwagę na odpowiednią podaż zdrowych tłuszczów, pochodzących z olejów roślinnych, orzechów i tłustych ryb morskich, oraz chudego białka. Regularne spożywanie posiłków w mniejszych porcjach pomaga stabilizować glikemię. Unikanie cukrów prostych, przetworzonej żywności i nadmiaru soli zapobiega powikłaniom i może poprawić ogólną jakość życia – radzi Mgr Ewa Dygaszewicz, Dietetyczka i Edukatorka Diabetologiczna, Prezes Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków. Na naszej stronie publikujemy również przepisy: chleb dla diabetyka.

Dieta lecznicza w otyłości

Otyłość wymaga wprowadzenia diety leczniczej z ujemnym bilansem kalorycznym. Przy zespole metabolicznym i chorobie otyłościowej, dieta lecznicza stanowi podstawowy środek do osiągnięcia zdrowia i harmonizowania pracy poszczególnych narządów wewnętrznych. Zmiana w stosunku do odżywiania osoby zdrowej, polega na wprowadzeniu deficytu kalorycznego, czyli ograniczeniu ilości energii dostarczanej wraz z posiłkami. Bilans kaloryczny powinien być ujemny, mniejszy niż zapotrzebowanie organizmu, a dzięki temu możliwe jest zredukowanie wagi.

Mgr Marta Kwiatkowska, Dietetyk kliniczny, ekspert Fundacji Insulinooporność uważa, że dieta redukcyjna, której celem jest spadek masy ciała, nieodłącznie opiera się na deficycie kalorycznym. Ilość spożywanych kalorii musi być niższa niż dzienne zapotrzebowanie energetyczne organizmu – podkreśla ekspertka. Kluczowe jest jednak, aby ten deficyt był umiarkowany i bezpieczny, zazwyczaj w przedziale 300-500 kcal dziennie. Dietetyk kliniczny ostrzega przed zbyt drastycznym cięciem kalorii. Choć może kusić szybszymi efektami, prowadzi jednak do negatywnych konsekwencji. Ekspertka wymienia ryzyka: utrata masy mięśniowej zamiast tłuszczu, spowolnienie metabolizmu, niedobory żywieniowe oraz ryzyko efektu jo-jo. (źródło: Insulinoopornosc.com)

Dieta na redukcję tkanki tłuszczowej

Dieta na spalanie tłuszczu i redukcję tkanki tłuszczowej nie zawsze prowadzi do obniżenia masy ciała. Osoby, które chcą poprawić wygląd i zyskać więcej tkanki mięśniowej zastanawiają się, jak spalić tłuszcz nie tracąc na wadze. Szybko dochodzą do wniosku, że należy zadbać o pełnowartościowe białko w codziennej diecie. W tym celu najlepiej wprowadzić więcej takich źródeł białka jak mięso, jaja, ryby, nabiał czy rośliny strączkowe. Białko jest niezbędne dla zachowania niskotłuszczowej masy ciała. Na naszej stronie możesz sprawdzić, które produkty roślinne dostarczają najwięcej białka.

Dieta redukcyjna polega na ograniczeniu lub wyeliminowaniu tłuszczów zwierzęcych. W to miejsce polecane są tłuszcze nienasycone oraz warzywa w każdej postaci, szczególnie na surowo, lekko podgotowane lub delikatnie grillowanie, a także nabiał o niskiej zawartości tłuszczu, ryby i chude mięso drobiowe. Nie zapominajmy o owocach sezonowych, pestkach, nasionach i orzechach, które dostarczają niezbędne składniki odżywcze.

Diety eliminacyjne

Diety eliminacyjne obejmują różne modele żywieniowe, zakładające rezygnację ze spożywania jednego produktu (np. rafinowanego cukru) lub całej grupy pokarmów (np. żywności z glutenem). Do szerokiej grupy diet eliminacyjnych zaliczamy wegetarianizm i weganizm oraz frutarianizm. Warto zwrócić uwagę na dietę pół wegetariańską – fleksitarianizm, mniej rygorystyczny, niż całkowite wyeliminowanie produktów zwierzęcych.

Dieta wyłącznie roślinna z kolei, wykluczająca wszystkie produkty pochodzenia zwierzęcego, również może być przyczyną powstawania niedoborów niektórych składników odżywczych. Niskim poziom żelaza oraz niedobór witaminy B12 mogą pojawić się w wyniku wykluczenia pokarmów odzwierzęcych. Suplementacja wit B12 może okazać się w tym przypadku w pełni uzasadniona.

Dieta lecznicza eliminacyjna w alergii 

Lecznicze wykorzystanie diety eliminacyjnej ma uzasadnienie, gdy organizm reaguje alergicznie. W tym przypadku istotne jest znalezienie i wyeliminowanie określonego składnika w pożywieniu, który jest przyczyną występowania objawów alergii. Osoby cierpiące na alergie pokarmowe są zmuszone do ścisłego przestrzegania zaleceń dietetycznych, ponieważ spożycie alergenu odbija się negatywnie na ich zdrowiu.

Diety eliminacyjne, w tym bezglutenowa dla osób z celiakią, bezlaktozowa przy nietolerancji cukru mlecznego, czy specyficzne diety wykluczające alergeny pokarmowe, są niezbędnym elementem terapii w przypadku zdiagnozowanych chorób lub alergii – mówi Mgr Jagoda Matusiak, Dietetyk kliniczny, ekspertka w dziedzinie diet eliminacyjnych. Dla pacjentów z celiakią bezwzględne wykluczenie glutenu jest konieczne, aby zapobiec uszkodzeniom kosmków jelitowych i poważnym konsekwencjom zdrowotnym. Diety lecznicze eliminacyjne prowadzi się pod nadzorem lekarza i dietetyka, co zapobiega niedoborom żywieniowym i zapewnia pełnowartościowy jadłospis mimo restrykcji – dodaje ekspertka, która jest często cytowana na specjalistycznych portalach.

Gdzie po indywidualną dietę leczniczą?

W niektórych, gdy ogólne zalecenia Piramidy Żywieniowej nie wystarczają, warto zwrócić się po indywidualną poradę. Dietetyk kliniczny, terapeuta żywieniowy lub doświadczony konsultant Ajurwedy pomoże przygotować odpowiedni jadłospis. Dieta lecznicza w medycynie chińskiej – dieta TCM promuje trawienie i tranzyt trawienny, aby zachęcić ciało do produkcji trzech YIN, którymi są krew, płyny wewnętrzne i kwintesencja JING. Indywidualne zalecenia dietetyczne, dostępne na naszej stronie, obejmują zarówno wyeliminowanie szkodliwych jak i wprowadzanie korzystnych pokarmów.

Treści mają charakter wyłącznie informacyjny i zostały opracowane w oparciu o aktualny stan wiedzy oraz konsultacje specjalistyczne. Treści przygotowane przez autorów z doświadczeniem w danej dziedzinie i zweryfikowane pod kątem zgodności merytorycznej.

Ostatnia aktualizacja I 2026