Tradycyjna medycyna chińska. Pięć elementów TCM

Tradycyjna medycyna chińska (TCM) to system leczenia rozpowszechniony na całym świecie, również w Polsce. Jednym z jej założeń jest teoria Pięciu Elementów – Drewno, Ogień, Ziemia, Metal i Woda. Te elementy występujące w przyrodzie tłumaczą wzajemne powiązania między narządami w organizmie człowieka. W artykule znajdziesz podstawowe informacje, co to jest tradycyjna medycyna chińska, jakie stosuje metody diagnostyki i leczenia.

Treści publikowane na stronie jakwyleczyc.com mają charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji dotyczących zdrowia skonsultuj się z lekarzem lub innym wykwalifikowanym specjalistą.  

Tradycyjna medycyna chińska (TCM)

Tradycyjna medycyna chińska opiera się na teorii yin-yang, która głosi, że przeciwieństwa płynnie przechodzą i dopełniają się wzajemnie, dzięki czemu wyłania się spójna całość. Teoria Yin Yang jest podstawą chińskiej nauki w rozumieniu ogólnym, a jej częścią jest chińska medycyna. Wszystko jest połączone ze wszystkim, a istotą istnienia jest stały przepływ energii qi (czi – siła życiowa). Zdrowie charakteryzuje spokojny, równomierny przepływ energii qi. Objawy choroby pojawiają się wtedy, gdy zaburzony zostaje przepływ energii qi w meridianach i między ciałem a światem zewnętrznym. W skrócie można powiedzieć, że chińska medycyna naturalna zajmuje się przywracaniem prawidłowego przepływu energii życiowej.

Strona jakwyleczyc.com przypomina, że Światowa Organizacja Zdrowia WHO uznała metody tradycyjnej medycyny chińskiej (TCM) (w tym akupunktura, ziołolecznictwo, dieta lecznicza i inne metody) za formę leczenia. W praktyce oznacza to, że medycyna chińska jest traktowana jako system medyczny, który może być stosowany obok medycyny konwencjonalnej. Jednocześnie w 2019 roku WHO oficjalnie włączyła Tradycyjną Medycynę Chińską do Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11. Włączenie TCM do ICD-11 oznacza jej formalne uwzględnienie jako systemu medycznego, a nie zastąpienie medycyny konwencjonalnej.

Co głosi teoria Pięciu Elementów?

Teoria Pięciu Elementów głosi, że nosimy w sobie cechy pięciu głównych elementów. Te 5 elementów medycyny chińskiej to Drzewo, Ogień, Ziemia, Metal i Woda, które wpływają na siebie w cyklu Pięciu przemian. Każdy element ma w sobie Pięć żywiołów, a każda przemiana związana jest z parą narządów Yin Yang, czyli narządów pełnych miąższowych – (np. wątroba) i pustych (np. woreczek żółciowy). Pary narządów są ze sobą tak samo powiązane jak żywioły, wpływają na siebie zgodnie z cyklem pobudzania i kontroli.

5 elementów medycyna chińska:

• Drzewo – element wątroby i woreczka żółciowego,
• Ognień – element serca i jelita cienkiego,
• Ziemia – element śledziony i żołądka,
• Metal – element płuc i jelita grubego,
• Woda – nerki i pęcherz moczowy.

Współzależności między narządami – tabela

Narządy uzupełniające	Barwa	Smak	Żywioł	Pora roku
Wątroba i żółć	Zielona	Kwaśny	Drewno	Wiosna
Serce i jelito cienkie	Czerwona	Gorzki, cierpki	Ogień	Lato
Śledziona i żołądek	Żółta	Słodki	Ziemia	Późne lato
Płuca i jelito grube	Biała	Ostry, pikantny	Metal	Jesień
Nerki i pęcherz moczowy	Czarna	Słony	Woda	Zima

Jakie są metody leczenia medycyny chińskiej?

Tradycyjna medycyna chińska wykorzystuje 5 głównych metod terapeutycznych tak zwanych 5 filarów TCM, tworząc kompleksowy system wspierania zdrowia. Akupunktura odblokowuje przepływ energii qi w meridianach, łagodząc dolegliwości bólowe i poprawiając jakość snu. Lecznicza dieta wg medycyny chińskiej – dieta tcm obejmuje indywidualne zalecenia dietetyczne, dostosowane do potrzeb organizmu.

Ziołolecznictwo medycyny chińskiej, czyli układanie receptur z roślin o działaniu leczniczym, stosuje się w celu wzmocnienia organizmu, detoksykacji i leczenia. Masaż czy refleksologia to metoda manualna, która pobudza punkty energetyczne i wzmacnia funkcjonowanie mięśni oraz stawów. Ćwiczenia qi gong natomiast to połączenie ruchu, oddechu i medytacji, pozwala na samodzielne wzmocnienie energii życiowej. Chińska medycyna tradycyjna posiada metody tworzące spójny system, który nie tylko leczy, lecz także wspiera profilaktykę. Poniżej 5 filarów medycyny chińskiej, na których opiera się leczenie:

• Akupunktura – technika nakłuwania igłami, stymuluje przepływ energii qi w meridianach,
• Dieta chińska – właściwości rozgrzewające i ochładzające pokarmów równoważą narządy wewnętrzne,
• Ziołolecznictwo – układanie receptur z roślin leczniczych i stosowanie preparatów ziołowych,
• Masaż – Tui Na, On Zo Su, Gua Sha, refleksologia pobudza punkty energetyczne, wzmacnia mięśnie i stawy,
• Qi gong – ćwiczenia fizyczne poprzez ruch harmonizują przepływ energii qi.

Diagnoza w tradycyjnej medycynie chińskiej

Badanie pulsu to jedna z metod diagnozowania w tradycyjnej chińskiej medycynie. Druga popularna metoda to czytanie z języka, a trzecia – czytanie z twarzy. Lekarz medycyny chińskiej, jeśli ma bezpośredni kontakt z pacjentem, zwraca też uwagę na wygląd skóry, stan włosów i brwi. Może również skontrolować, czy pacjent ma obrzęki na twarzy i kończynach. Diagnoza z języka jest metodą diagnostyczną, którą można przeprowadzić online na podstawie fotografii. Język obrazuje energetyczną mapę narządów wewnętrznych. Ciało języka dzieli się na obszary powiązane z pięcioma głównymi narządami i substancjami ciała (krew, płyny, Qi) i tworząc sieć wzajemnych oddziaływań między sobą. Naloty na języku wskazują na stan jelit i przerost candidy.

Gdzie przyjmuje dobry lekarz medycyny chińskiej?

Gabinet lekarza medycyny chińskiej znajdziemy w każdym większym mieście w Polsce. Jednym z najbardziej znanych lekarzy tej specjalizacji jest dr Ryszard Grzebyk – dyplomowany lekarz medycyny chińskiej wykształcony w Kanadzie. Obecnie zajmuje się pracą naukową i dydaktyczną. Lekarz medycyny chińskiej to specjalista, który diagnozuje i leczy pacjentów, bazując na zasadach medycyny chińskiej. W praktyce korzysta z narzędzi diagnostycznych, takich jak analiza pulsu, oglądanie języka, ocena stanu skóry i oczu.

Kluczowym celem lekarza medycyny chińskiej jest przywrócenie harmonii w ciele poprzez zastosowanie akupunktury, ziołolecznictwa, dietetyki chińskiej, masażu i zachęcenie do wykonywania ćwiczeń qi gong lub innej aktywności fizycznej.

Gabinet oferujący dietę chińską, zabiegi z igłami, Gua Sha czy stawianie baniek znajdziemy w takim mieście jak między innymi Warszawa, Poznań i Gdynia. W kolejnym artykule omawiam szerzej zabiegi akupunktury.

Co to jest holistyczne podejście do zdrowia TCM?

Holistyczne podejście do zdrowia człowieka w TCM polega na metodach leczenia całego organizmu, zamiast jednego wybranego narządu. Tradycyjna chińska medycyna ludowa opiera się na teorii pięciu elementów i istnieniu sieci meridianów. Stosowane w tym systemie techniki leczenia: akupunktura, dieta medycyny chińskiej, refleksologia czy masaż pobudzają energię qi i oddziałują jednocześnie na cały organizm.

W organizmie człowieka znajdują się kanały energetyczne – meridiany, które łączą ze sobą organy wewnętrzne i reagują na bodźce zewnętrzne. Meridian w medycynie chińskiej to nie tylko koncepcja energetyczna. Medycyna chińska meridiany postrzega jako system współzależności między ciałem fizycznym, emocjami i środowiskiem (Teoria Pięciu Elementów). Sprawia to, że organizm człowieka jest centralnym holistycznym organizmem.

Filozofia życia w równowadze – dieta chińska

Jak każda medycyna azjatycka tak i naturalna medycyna chińska dąży do idealnej równowagi organizmu. Jednym z elementów zachowania równowagi jest odżywianie. Dietetyka wg tradycyjnej medycyny chińskiej propaguje jadłospis, który składa się z podanych poniżej proporcji.

Dietetyka chińska – proporcje grup produktów:

• warzywa i owoce – produkty roślinne gotowane i podane na ciepło stanowią 40 procent porcji,
• produkty zbożowe – pełnoziarniste pieczywo, kasza, ryż stanowią 40 procent porcji,
• produkty odzwierzęce – mięso, ryby, jajka, mleko i jego przetwory, tłuszcze stanowią 20% diety chińskiej.

Odżywianie wg tradycyjnej medycyny chińskiej jest kluczowe dla filozofii życia w harmonii. Poniżej prezentujemy najważniejsze pojęcia z objaśnieniami. Pomogą one bliżej poznać tę filozofię tcm tradycyjnej medycyny chińskiej. Przykład zastosowania diety i ziół medycyny chińskiej oraz przepisy TCM znajdziesz w kolejnym artykule o wzmacnianiu nerek wg medycyny chińskiej.

Tradycyjna medycyna chińska – podstawowe pojęcia dietetyki TCM:

Kuchnia 5 Przemian – pięć przemian medycyna chińska odnosi do kolejności dodawania składników. Produkty powinny być dodawane zgodnie z obiegiem karmiącym pięciu elementów medycyny chińskiej, zgodnie z kierunkiem ruchu wskazówek zegara. Produkty dodawane chaotycznie burzą harmonię potrawy i będzie ona nie tak odżywcza.

Pięć rodzajów pokarmów wg termiki – tcm medycyna chińska dzieli pokarmy na pięć grup termicznych:

• gorąca termika – cebula, kawa, kakao, ostre przyprawy jak chilli i pieprz, kawa,
• ciepła termika – warzywa takie jak por i ziemniaki, wołowina, kurczak, żółty ser, czosnek,
• neutralne – ryż brązowy, groch, kapusta, marchew, buraki i owoce wiśnie, winogrona, śliwki oraz rodzynki,
• wychładzające – sałata, szpinak, ryż biały, rzodkiewki, pomarańcze i cytryny, mleko, cukier, zielona herbata,
• zimne – jogurt, ogórki, melony, pomidory, banany, tofu.

Wychładzające produkty mogą osłabiać śledzionę i ogień trawienny żołądka. Dietetyka chińska zalecana indywidualnie dostosować produkty do aktualnych potrzeb organizmu. Potrawy rozgrzewające medycyna chińska zaleca łączyć z zimnymi, aby zrównoważyć dietę. Zimny żołądek medycyna chińska radzi rozgrzewać składnikami o gorącej termice.

Pięć smaków – medycyna chińska klasyfikuje składniki diety według 5 smaków, które mają wpływ na funkcjonowanie poszczególnych narządów zgodnie z tabelą, którą prezentujemy w tym artykule.

• kwaśny smak – działa ściągającą, zatrzymuje wodę, hamuje nadmierną potliwość,
• słony smak – porusza przepływ płynów i działa moczopędnie,
• ostry – działa drażniąco na jelito grube i płuca,
• słodki smak – odżywia żołądek i śledzionę,
• gorzki smak – wzmaga wydzielanie żółci i wspiera trawienie.

Co to jest Qi w medycynie chińskiej?

Qi medycyna chińska używa do określenia energii życiowej. Starożytna medycyna chińska rozróżnia 4 rodzaje energii Qi, które opisujemy poniżej:

• Yuan Qi (Qi pierwotna) – energia Qi urodzeniowa, otrzymana od rodziców, te zasoby zapewniają ochronę,
• Zong Qi (Qi oddechu) – energia pozyskiwana z powietrza podczas oddychania, wspomaga płuca i serce,
• Gu Qi (Qi odżywcza) – energia Q dostarczana wraz z pożywieniem jest zawarta w składnikach odżywczych,
• Wei Qi (Qi obronna) – energia Q znajdująca się pod powierzchnią skóry, głównie na plecach chroni ciało przed patogenami i wspiera system odpornościowy.

Rola Qi w organizmie:

• odżywienie organizmu – Qi zasila wszystkie procesy biologiczne od trawienia po obieg krwi,
• ochrona – Wei Qi chroni organizm przed atakiem patogenów, działa jak tarcza przeciwko wnikaniu bakterii, wirusów i grzybów,
• transport – energia Qi przemieszcza się z krwią i zasila narządy wewnętrzne,
• kontrola – energia Q kontroluje równowagę yin i yang,
• transformacja – energia Qi umożliwia wykorzystanie energii z powietrza i żywności w energię potrzebną do życia.

Zastoje w przepływie Qi:

• niedobór Qi (Qi Xu) – objawia się uderzeniami gorąca, nadmiernych odczuwaniem zimna i dusznościami,
• zastój Qi (Qi Zhi) – objawy to ból, wzdęcia, zaparcia,
• odwrócony przepływ Qi – objawy to m.in. odbijanie, czkawka, mdłości, refluks i zgaga.

W razie pytań lub wątpliwości istnieje możliwość umówienia się na konsultacje z dietetykiem medycyny chińskiej.

Źródła i literatura:

1. World Health Organization WHO international standard terminologies on traditional Chinese medicine https://www.who.int/publications/i/item/9789240042322
2. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) Traditional Chinese Medicine: What You Need To Know dostęp 2026 https://www.nccih.nih.gov/health/traditional-chinese-medicine-what-you-need-to-know
3. Journal of Acupuncture and Meridian Studies dostęp 2026 https://www.journal-jams.org/main.html

Treści mają charakter wyłącznie informacyjny i zostały opracowane w oparciu o aktualny stan wiedzy oraz konsultacje specjalistyczne. Treści przygotowane przez autorów z doświadczeniem w danej dziedzinie i zweryfikowane pod kątem zgodności merytorycznej.

Ostatnia aktualizacja treści I 2026